Przejdź do treści
Strona główna » Biżuteria przez wieki cz. 6: Biżuteria renesansu

Biżuteria przez wieki cz. 6: Biżuteria renesansu

Umów rozmowę z naszym ekspertem

Renesans to przede wszystkim wielkie odkrycia geograficzne, ale także powrót do inspiracji starożytną Grecją i Rzymem. Nowy styl artystyczny pojawił się w malarstwie, rzeźbie, ale wywarł także olbrzymi wpływ na biżuterię. Wielu wielkich artystów renesansu swoją karierę zaczynało od zakładów złotniczych, gdzie poznawali dokładność linii i wyrazistość stylu.

Biżuteria przez wieki cz. 6: Biżuteria renesansu
Portret młodej kobiety Sandro Botticelli (1484). Na jej szyi wyraźnie widoczny naszyjnik z grawerowanym klejnotem.

Rozwój umiejętności, stylu i kunsztu wielu renesansowych artystów możliwy stał się także dzięki zjawisku mecenatu, który w tym okresie rozwijał się szczególnie intensywnie – rodziny królewskie czy szlacheckie chętnie brały pod swe skrzydła artystów. Jednym z najsłynniejszych był chociażby kupiecki ród Medyceuszy z Florencji, który roztaczał swoją opiekę nad takimi artystami jak Leonard da Vinci, Michał Anioł czy Sandro Boticelli. 

Zmiana trendów w projektowaniu biżuterii rozprzestrzeniała się stopniowo, począwszy od Włoch, poprzez Francję, skończywszy na Niemczech i Anglii. Święte Cesarstwo Rzymskie przyjmowało barok z pewnym oporem. Na sztukę włoską zaczął otwierać się dopiero od 1494 roku, kiedy to cesarz Habsburgów Maksymilian I ożenił się z Bianką Marią Sforzą z Mediolanu. Niemieccy mistrzowie przyjęli ten styl dopiero w połowie XVI wieku. Wtedy to niemieckie miasta zaczęły stawać się ważnymi ośrodkami produkcyjnymi, przyciągając złotników i projektantów z całej Europy. Jednym z głównych miast produkujących biżuterię stał się Augsburg.

Metody i techniki, które w owym czasie były stosowane, zostały dość dobrze opisane przez Benvenuto Cielliniego, w traktacie „Rozprawy Benvenuto Cielliniego o złotnictwie i rzeźbie”. Obejmują one m.in. sztukę niello, filigran, emaliowanie, oprawianie kamieni, foliowanie, cięcie diamentów, odlewanie, złocenie i wiele, wiele innych.

Rozkwit handlu kamieniami szlachetnymi

XVI wieku to czas, kiedy napływ kamieni szlachetnych do Europy był większy niż kiedykolwiek wcześniej. Odkrycie bezpośredniej drogi do Indii przez Vasco Da Gama sprawiło, że kupcy Europejscy zaopatrywali się w diamenty bezpośrednio w Indiach. Lizbona jako główne centrum handlu klejnotami z Indii, zajęła miejsce Wenecji. Głównym ośrodkiem cięcia i szlifowania diamentów w XV wieku stała się Brugia, jednak po 1500 roku przemysł diamentowy przeniósł się do Antwerpii, do roku 1585, kiedy to miasto zostało uwikłane w wojnę między hiszpańskim władcą Filipem II, a zbuntowanymi, holenderskimi miastami-państwami. Od tego czasu centrum diamentowego przemysłu w Europie był Amsterdam i ten stan rzeczy utrzymywał się aż do XX wieku, kiedy to Antwerpia znów powróciła do łask.

Dużą popularnością cieszyły się także inne kamienie szlachetne. Najbardziej poszukiwanymi były szafiry, szmaragdy i rubiny. Po odkryciu Nowego Świata, Hiszpanie i Portugalczycy zaczęli przywozić do Europy zarówno złoto i srebro, jak i kamienie szlachetne. W połowie XVI wieku w Kolumbii Hiszpanie zaczęli eksploatować złoża szmaragdu. Portugalczycy zaś okupowali Sri Lankę, gdzie pozyskiwali szafiry i rubiny. Kwitła także moda na różnego rodzaju imitacje klejnotów – szklane kamienie, kryształy górskie czy cyrkonie. W Wenecji produkcja imitacji pereł stała się na tyle problematyczna, że władze nałożyły bardzo surowe wyroki za fałszerstwo – 10 lat wygnania i obcięcie prawej ręki.

Nowe techniki

Zachowane egzemplarze barokowej biżuterii wskazują na bardzo wysoki kunszt mistrzów złotnictwa. Przy czym popularna stała się wąska specjalizacja. Często zdarzało się, że biżuterię projektował malarz, odlewał złotnik, zaś inny rzemieślnik wykonywał grawer, kładł emalię czy osadzał kamienie. To sprawia, że niejednokrotnie trudno jest przypisać konkretny egzemplarz biżuterii nie tylko do konkretnego zakładu jubilerskiego, ale nawet do ściśle określonej grupy według obszarów produkcji. Poszczególne etapy pracy mogły być zlecane fachowcom zatrudnianym za granicą, a międzynarodowa dostępność wzorów sprawiał, że w całej Europie pojawiała się mieszanka różnych stylów biżuterii.

Skarb z Cheapside Hoard

Źródłem wielu informacji na temat barokowej biżuterii jest skarb znaleziony w 1912 roku przez robotników w piwnicy pod adresem Cheapside 30-32 w Londynie. Znaleziona w środku biżuteria datowana jest na koniec XVI wieku, a więc schyłek baroku oraz początek XVII wieku. Było to drewniane pudełko zawierające ponad 400 egzemplarzy różnego rodzaju biżuterii – pierścionków, broszek, łańcuszków. Wśród nich znajduje się cały przekrój dostępnych w owym czasie technik i zdobień – kamienie szlachetne, emalie, kamee, a nawet flakony zapachowe czy uchwyty na wachlarz.

Skarb ten idealnie obrazuje, jak efektywny był międzynarodowy handel dobrami luksusowymi w tym czasie. Mamy tu zarówno kamienie szlachetne z Ameryki Południowej, Azji, Europy. Są szmaragdy z Kolumbii, topazy i amazonity z Brazylii, spinel, iolit i chryzoberyl ze Sri Lanki, indyjskie diamenty, birmańskie rubiny, afgańskie lapis lazuli, perskie turkusy, perły z Bahrajnu, oliwiny z Morza Czerwonego, opale, granaty i ametysty z Czech i Węgier.

Co było bardzo charakterystyczne – większość kamieni posiadała szlif kaboszonowy (obły, bez fasetek i ostrych krawędzi), a jedynie niektóre, bardziej nowoczesne szlify fasetkowe, w tym rozetowe i gwiazdowe. Jeden z dużych szmaragdów został wydrążony w środku, by pomieścił w sobie szwajcarski mechanizm zegarka.

Skarb Cheapside Hoard uważany jest za największe, pojedyncze znalezisko biżuterii elżbietańskiej i Stuartów na świecie. Znajduje się w Museum of London, choć aktualnie nie można go zobaczyć. Będzie wyeksponowany w nowym budynku muzeum w West Smitfield, którego otwarcie zaplanowane jest na 2024 rok.

Bartosz Adamiak

Zapisz się do naszego newslettera i uzyskaj dostęp do poradnika "Metale i kamienie szlachetne"

Biżuteria przez wieki cz. 6: Biżuteria renesansu

    Adres e-mail:

    Numer telefonu (opcjonalnie):

    Wyrażam Administratorowi Danych - Goldenmark Center Sp. z o.o. (nr KRS 0000534748) - zgodę na:

    przesyłanie mi za pomocą środków komunikacji elektronicznej informacji handlowych.

    wykorzystywanie telekomunikacyjnych urządzeń końcowych i automatycznych systemów wywołujących (np. telefon, smartphone, laptop, tablet, komputer, smartwatch itp.) w celu marketingu bezpośredniego.