Jak Polki mogą wpłynąć na finanse publiczne

Rozwój gospodarczy danego kraju lub regionu jest zależny od wielu czynników i procesów zachodzących w gospodarce. Są to na przykład wzrost produkcji i zatrudnienia, ale również to jak kształtują się dochody czy konsumpcja. Bardzo ważnym elementem są oczywiście zmiany jakie zachodzą w społeczeństwie - a co za tym idzie - jak kształtuje się struktura zatrudnienia. Jakie skutki dla finansów ma, często ostatnio wspominana, aktywizacja zawodowa kobiet?

Demografia i aktywność zawodowa społeczeństwa są istotnymi filarami gospodarki. Bliżej temu zagadnieniu przyjrzeli się analitycy Deloitte. Na zlecenie Coca-Cola Poland Services powstał raport „Praca i przedsiębiorczość kobiet – potencjał do wykorzystania w Polsce”.

Aktywność zawodowa kobiet

Trudno jednoznacznie określić sytuację zawodową kobiet w Polsce. Dane przedstawione w raporcie wskazują, że aktywność zawodowa pań wynosi 61,4%. Oznacza to, że 6 na 10 kobiet w wieku produkcyjnym pracuje i szuka pracy.

Przystąp do Klubu Goldenmark

Natomiast dane GUS z 2015 roku wskazują, że współczynnik aktywności zawodowej kobiet w wieku produkcyjnym wynosił 70,3%. Na pewno poziom aktywności zawodowej kobiet jest niższy niż mężczyzn. Jak podaje GUS w 2015 r. na 1000 aktywnych zawodowo mężczyzn przypadało – 538 biernych zawodowo, podczas gdy na 1000 aktywnych zawodowo kobiet - przypadało 1056 biernych zawodowo. Ludność bierna zawodowo jest znacznie sfeminizowana – 61,6% tej populacji stanowią kobiety.

GUS podaje że, w IV kwartale 2016 r. liczba aktywnych zawodowo kobiet wyniosła 7 731 tys. osób i w porównaniu z IV kwartałem 2015 r. spadła o 122 tys. osób, podczas gdy wśród mężczyzn odnotowano spadek o 83 tys. osób do poziomu 9 554 tys. osób.

Diamenty od A do Z - pobierz darmowy ebook

Aktywność zawodowa kobiet w Europie

Europejki są aktywne zawodowo. Najwyższą aktywność zawodową kobiet można dostrzec w takich krajach jak Islandia, Norwegia, Finlandia czy Szwecja. Autorzy raportu „Praca i przedsiębiorczość kobiet – potencjał do wykorzystania w Polsce” podkreślają, że są to jednocześnie kraje, które cechują zaawansowane mechanizmy umożliwiające godzenie pracy zawodowej i obowiązków rodzicielskich.

Wskaźnik aktywności zawodowej kobiet w wybranych krajach

Rok 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016
Polska 54.9 54.0 53.7 54.2 54.9 55.3 55.5 55.9 55.9 56.2 56.2 56.2
Irlandia 62.1 63.2 64.1 63.7 62.5 61.1 60.5 60.1 60.5 60.0 60.2 60.5
Wielka Brytania 62.9 63.4 63.2 63.4 63.2 62.9 63.0 63.1 63.1 63.2 63.1 63.5
Francja 56.2 56.1 56.3 56.4 56.6 56.5 56.3 56.5 56.4 56.3 56.1 56.0
Włochy 49.1 49.1 48.8 49.1 48.5 48.2 48.1 49.1 48.8 49.1 49.0 49.5
Islandia 81.9 83.3 83.2 82.6 80.9 81.0 80.4 80.5 81.4 81.5 82.5 83.6
Belgia 53.3 53.1 53.6 53.7 53.5 54.1 53.2 53.2 53.6 53.5 53.3 53.1
Słowenia 59.2 59.3 59.7 59.5 59.4 59.2 57.9 57.5 57.2 57.7 57.3 56.6
Estonia 63.4 65.9 66.0 66.9 66.6 66.5 67.7 68.0 68.3 68.3 69.7 70.7
Islandia 81.9 83.3 83.2 82.6 80.9 81.0 80.4 80.5 81.4 81.5 82.5 83.6

Źródło: http://stats.oecd.org/viewhtml.aspx?datasetcode=GENDER_EMP&lang=en#

Macierzyństwo

W naszej kulturze współczynnik aktywności zawodowej kobiet jest utrwalony wzorcem macierzyństwa. Na aktywność zawodową kobiet wpływa ilość posiadanych dzieci. Im większa liczba dzieci w rodzinie, tym mniejszy wskaźnik kobiet aktywnych zawodowo. Z raportu wynika, że taki stan rzeczy jest całkowicie uzasadniony, zwłaszcza gdy łączna liczba godzin pracy nie ulega zmniejszeniu. Łączny czas pracy kobiety, uwzględniający pracę płatną i bezpłatną, jest dłuższy niż u mężczyzn – średnio o 30 minut dziennie w krajach rozwiniętych i o 50 minut w krajach rozwijających się.

Jak wynika z opracowania Deloitte - następuje jednak przesunięcie ciężaru z pracy wycenianej rynkowo na pracę wykonywaną bezpłatnie, polegającą na opiece nad dziećmi (…) Warto zwrócić uwagę, że najmniej aktywne zawodowo są kobiety, których najmłodsze dziecko ma od 3 do 5 lat – taka sytuacja może oznaczać, że kobiety te, nie będąc już pod ochroną prawną, zostają zwolnione lub same decydują się na wycofanie z rynku pracy.

Wskaźnik aktywności zawodowej kobiet od 25 do 54 lat w Polsce w zależności od liczby posiadanych dzieci, dane za lata 2011–2014 (w %).

Wskaźnik aktywności zawodowej kobiet od 25 do 54 lat w Polsce, z wależności od liczby posiadanych dzieci

Źródło: Raport „Praca i przedsiębiorczość kobiet – potencjał do wykorzystania w Polsce”

Aktywność zawodowa kobiet jest tym wyższa, im wyższe jest ich wykształcenie. Jak wynika z raportu, wskaźnik zatrudnienia kobiet wzrasta wraz z poziomem wykształcenia również w przypadku kobiet samotnie wychowujących dzieci – taka forma macierzyństwa w przypadku posiadania wyższego wykształcenia tylko nieznacznie wpływa na zmniejszenie zatrudnienia w porównaniu z kobietami wychowującymi dzieci z partnerem.

Bezrobocie wśród kobiet

Według danych Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w końcu stycznia 2018 r. w ewidencji bezrobotnych znajdowało się 616,2 tys. kobiet oraz 517,6 tys. mężczyzn. W porównaniu do stanu z końca stycznia 2017 r., populacja bezrobotnych kobiet spadła o 119,4 tys. osób (tj. o 16,2%), a liczba bezrobotnych mężczyzn spadła o 144,0 tys., tj. o 21,8%. Odsetek kobiet w ogólnej liczbie bezrobotnych wyniósł 54,3% wobec 52,7% przed rokiem. Na 100 bezrobotnych mężczyzn przypadało 119 kobiet (przed rokiem na 100 mężczyzn przypadało 111 kobiet).

Ewidencja osób bezrobotnych
Grudzień 2016 712,2 tys. kobiet 622,9 tys. mężczyzn
Styczeń 2016 848,8 tys. kobiet 798,7 tys. mężczyzn
Grudzień 2017 595,5 tys. kobiet 486,2 tys. mężczyzn
Styczeń 2018 616,2 tys. kobiet 517,6 tys. mężczyzn

Źródło: Dane Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej

Źródło: Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Departament Rynku Pracy, BEZROBOCIE REJESTROWANE W POLSCE Raport miesięczny – styczeń 2018 r.

Źródło: Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Departament Rynku Pracy, BEZROBOCIE REJESTROWANE W POLSCE Raport miesięczny – styczeń 2018 r.

Jak wskazano w raporcie "Praca i przedsiębiorczość kobiet – potencjał do wykorzystania w Polsce” - w Polsce w ciągu ostatnich 5 lat nastąpiło zmniejszenie stopy bezrobocia przy jednoczesnym zwiększeniu bezrobocia długotrwałego (powyżej 12 miesięcy) zarówno wśród kobiet (38,8%), jak i mężczyzn (39,7%). 50% osób długotrwale bezrobotnych to kobiety i mężczyźni w wieku 55+.

Warto zwrócić uwagę, że w 2015 r. nastąpiło niemalże wyrównanie stopy bezrobocia wśród kobiet i mężczyzn w wieku produkcyjnym (różnica 0,4 pkt proc.). Wynik 7,6% dla ogółu ludności jest o 2 pkt proc. lepszy niż ten uzyskany średnio zarówno przez kraje Unii Europejskiej, jak i przez Finlandię.

Przyczyny bierności zawodowej kobiet

Źródło: Kobiety i mężczyźni na rynku pracy, GUS, Warszawa 2016

Źródło: Kobiety i mężczyźni na rynku pracy, GUS, Warszawa 2016

Przyczyny bierności zawodowej są zróżnicowane w zależności od płci i wieku. Jak podaje GUS największa grupa biernych zawodowo (zarówno kobiet, jak i mężczyzn) nie pracuje i nie poszukuje pracy, ze względu na posiadane uprawnienia emerytalne. Najmniejsza grupa (ok. 3–4%) to zniechęceni poszukiwaniem pracy. W przypadku innych przyczyn widać wyraźne różnice między kobietami i mężczyznami. Kobiety znacznie częściej niż mężczyźni nie pracują z powodu obowiązków rodzinnych, a rzadziej z powodu kontynuowania nauki i choroby.

Zatrudnienie i czynniki decydujące o aktywności kobiet na rynku pracy

Wskaźnik zatrudnienia, czyli odsetek ludności w wieku produkcyjnym pracującej zawodowo, jest zróżnicowany w zależności od płci. W Polsce najwyższy wskaźnik zatrudnienia wśród mężczyzn występuje w grupie wiekowej 30–34 lata oraz 35–39 lat (po 89%). U kobiet natomiast są to grupy: 40–44 lata (77,5%) oraz 45–49 (76,5%). Przesunięcie to wynika przede wszystkim z okresu macierzyństwa, który u kobiet najczęściej rozpoczyna się między 25. a 34. rokiem życia.

Dane statystyczne pokazują, że im wyższe wykształcenie, tym większa aktywność zawodowa kobiet. Co ciekawe, wskaźnik zatrudnienia kobiet wzrasta wraz z poziomem wykształcenia również w przypadku kobiet samotnie wychowujących dzieci.

W Polsce 75,4% kobiet kończy szkoły wyższe na kierunkach humanistycznych, a tylko w 24,6% mężczyzn – jest to kolejna, zaraz po Łotwie, największa dysproporcja w grupie krajów OECD.

Natomiast na kierunkach inżynieryjnych dotyczących produkcji i konstrukcji: 61,4% absolwentów to mężczyźni, a 38,5% to kobiety. W przypadku nauk ścisłych, matematyki i IT proporcja ta kształtuje się na poziomie: 47,7% kobiety i 52,3% mężczyźni.

Oczywiście różnice te mają odzwierciedlenie na rynku pracy – istotne dysproporcje pomiędzy liczbą zatrudnionych mężczyzn i kobiet można zaobserwować w takich grupach zawodów, jak:

  • operatorzy oraz monterzy maszyn i urządzeń, robotnicy przemysłowi i rzemieślnicy w tych grupach dominują mężczyźni
  • sprzedawcy i stanowiska pokrewne, specjaliści w zakresie nauczania i wychowania, pracownicy zatrudnieni do prac prostych, w tych grupach dominują kobiety

Ciągłym istotnym czynnikiem różnicującym zatrudnienie kobiet i mężczyzn jest wynagrodzenie. Jak podają autorzy Deloitte - w każdej z 9 głównych grup zawodów przeciętne wynagrodzenia brutto kobiet są niższe od przeciętnych wynagrodzeń brutto mężczyzn. Luka płacowa ogółem, obliczana przy wykorzystaniu przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto, sięga 17%. Z kolei obliczana przy wykorzystaniu przeciętnych stawek godzinowych wynagrodzeń ogółem brutto wynosi 7,7% (taki sposób obliczeń jest spójny z wymogami Eurostatu). Na tle krajów UE-28 wynik ten wydaje się pozytywny – średnia luka płacowa w odniesieniu do stawek godzinowych w UE-28 w 2014 r. wynosiła 16,1%.

Oczekiwania społeczne i bariery mentalne

Dla polskiego społeczeństwa kluczową rolę w wychowaniu potomstwa odgrywa matka, potwierdzają to choćby badania OECD. Według 2/3 Polaków urlop na wychowanie dziecka powinien być całkowicie lub w większości wykorzystany przez matkę. Tylko 1/3 Polaków uważa, że urlop powinien być podzielony równo pomiędzy matkę i ojca. Bariery wewnętrzne są istotnym czynnikiem wpływającym na konkurencyjność kobiet na rynku pracy.

Czynniki, które sprawiły, że kobiety nie podjęły się założenia własnej firmy (w %), dane dla Polski

Źródło: Raport „Praca i przedsiębiorczość kobiet – potencjał do wykorzystania w Polsce”

Źródło: Raport „Praca i przedsiębiorczość kobiet – potencjał do wykorzystania w Polsce”

Preferencje dotyczące rozwiązań umożliwiających godzenie pracy zawodowej i obowiązków rodzicielskich

Źródło: Raport „Praca i przedsiębiorczość kobiet – potencjał do wykorzystania w Polsce”

Źródło: Raport „Praca i przedsiębiorczość kobiet – potencjał do wykorzystania w Polsce”

Podsumowanie

Raport Deloitte wskazuje, że aktywność zawodowa kobiet przekłada się także na zwiększenie dochodów, a tym samym dobrobytu gospodarstw domowych. Wynika to m.in. z faktu, że kobiety promują odmienne od męskich wzorce konsumpcji – badania pokazują, że kobiety inwestują większą część dochodów gospodarstw domowych w edukację i zdrowie swoich dzieci.

Istota kobiet, kobiet-matek nie powinna się sprowadzać tylko do obowiązków ekonomicznych i wychowawczych. Są ważnym budulcem podstawowej jednostki społecznej jaką jest rodzina. Jak wskazuje Julia Patorska, lider zespołu ds. analiz ekonomicznych Deloitte  - warto zwrócić uwagę na to, czym zajmują się kobiety bierne zawodowo. Często mówimy o etacie, który mają w domu. Zajmując się dziećmi, osobami starszymi, gospodarstwem domowym kobiety poświęcają tym czynnościom 37,5 godziny tygodniowo.

W raporcie „Praca i przedsiębiorczość kobiet – potencjał do wykorzystania w Polsce” przedstawiono interesującą symulację jak wpłynie aktywizacja kobiet na gospodarkę Polski.

Skutki ekonomiczne wzrostu aktywności zawodowej kobiet w Polsce

Źródło: Raport „Praca i przedsiębiorczość kobiet – potencjał do wykorzystania w Polsce”

Źródło: Raport „Praca i przedsiębiorczość kobiet – potencjał do wykorzystania w Polsce”

Z symulacji wynika, że aktywizacja 553 tys. kobiet, które pracowałby przeciętnie 4 godziny dziennie spowodowałaby przyrost PKB o dodatkowe 90 mld zł. Natomiast sytuacja w której każda z 553 tys. kobiet, pracowałaby 8 godzin dziennie, wartość dodatkowego przyrostu PKB wynosiłaby 180,7 mld zł.

Autorzy raportu podkreślają, że wzrost aktywności zawodowej kobiet może być istotnym czynnikiem zwiększenia długoterminowej równowagi w finansach publicznych, zwłaszcza w zakresie salda Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Według umiarkowanego scenariusza finanse publiczne do 2025 r. zyskałyby dodatkowe 52,6 mld zł dochodów z podatków i składek ubezpieczeniowych. Równowaga fiskalna w praktyce byłaby jeszcze większa, gdyż w tej analizie nie uwzględniono spadku wydatków sektora finansów publicznych dzięki większemu uczestnictwu kobiet w rynku pracy.

Potrzeba wielu rozwiązań zarówno motywujących kobiety do pracy jaki i przedsiębiorców do zatrudniania kobiet, aby zaistniało optymalne rozwiązanie na rynku pracy. Konieczne są rozwiązania z zakresu instytucjonalnych placówek opieki nad dziećmi ale również domów opieki dla chorych i starszych wymagających stałego wsparcia. Jak podają autorzy raportu - Polska na tle zarówno analizowanych państw, jak i wszystkich krajów OECD ma jeden z najniższych odsetków dzieci do lat 2 oraz od 3 do 5 lat objętych opieką instytucjonalną (żłobki, kluby malucha, przedszkola, legalnie zatrudnione opiekunki).

Możliwość elastycznego czasu pracy lub praca zdalna, mogłyby sprowokować pozytywne zmiany na rynku pracy. Konieczne są również rozwiązania podatkowych dla pracodawców aby tak samo opłacało się zatrudniać kobiety na pół etatu jak na cały etat.

Źródła:

  • Raport „Praca i przedsiębiorczość kobiet – potencjał do wykorzystania w Polsce” został przygotowany przez Deloitte CE. Materiał jest częścią ogólnopolskiego programu aktywizacji zawodowej kobiet „Sukces TO JA”, który Coca Cola Poland Services zainicjowała wspólnie z organizacją Sukces Pisany Szminką.
  • Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Departament Rynku Pracy Wydział Analiz i Statystyki, SYTUACJA KOBIET I MĘŻCZYZN NA RYNKU PRACY W 2016 ROKU, Warszawa 2017
  • Kobiety i mężczyźni na rynku pracy, GUS, Warszawa 2016
  • http://stats.oecd.org/
  • https://www.mpips.gov.pl/analizy-i-raporty/bezrobocie-rejestrowane-w-polsce/rok-2018/
  • http://stat.gov.pl/

Photo by rawpixel.com on Unsplash